Me rëndësi të posaçme është veçanërisht Kodiku i Manastirit të Shën Prodromit, ku, për tre shekuj me radhë, XVI-XIX, murgjit e manastirit kanë regjistruar ngjarjet dhe personazhet që kanë shënjuar historinë e qytetit të Voskopojës. Ekzistenca e këtij kodiku është përmendur nga studiues e historianë të shumtë grekë, por, pa dashur t'i shfrytëzojnë të dhënat e tij. Përmbajtja e Kodikut rrëzon mitin e "ishullit grek të Voskopojës", mit që kanë ndërtuar me durim brezni të tëra ustallarësh grekë të historisë.Horizonte të panjohura na ka hapur sidomos fondi "Cinque Savi alla Mercanzia, Consoli dei Durazzo", si edhe fonde të tjera të Arkivit Shtetëror të Venecies. Burimet e reja e vendosin Voskopojën në mjedisin e saj të natyrshëm, në lidhje të ngushta me Durrësin, Shkodrën, Tiranën, Kavajën, Krujën, Elbasanin, Beratin, Prizrenin, Ohrin, Sajadhën, Shkupin e Siatishtën e qendra të tjera të Maqedonisë. Me tregtarë nga këto qytete, voskopojarët frekuentonin tregjet e Venecies, Raguzës, Ankonës, Triestes e më tej, të Vjenës, Budapestit e Frankfurtit.

VOSKOPOJA DHE BOTA PERRETH - NJE HISTORI E DOKUMENTUAR

Në shek. XV-XVII, Shqipëria joniane, apo viset që atë kohë u përfshinë në sanxhaqet e Vlorës, Delvinës e Janinës, u përfshinë nga një dinamikë historike e jashtëzakonshme. Si vendi ku kishin lulëzuar disa nga principatat më të shquara shqiptare, ky territor u kthye, pas pushtimit osman, në segmentin më të ndjeshëm të marrëdhënieve të Perandorisë së Gjysmëhënës me Perëndimin e krishterë. Këtu e patën pikënisjen e tyre ekspeditat osmane për pushtimin e brigjeve të Italisë, dhe po këtu e patën një nga pikëmbërritjet kryesore përpjekjet e fuqive perëndimore, të prira nga Papati, për të destabilizuar pushtetin osman e për të krijuar një të çarë në këtë provincë periferike e të paqëndrueshme të Perandorisë. Përpjekje, të cilat sintonizoheshin me lëvizjet e vazhdueshme për çlirim e shkëputje të popullsive shqiptare të asaj treve. Mbi bazën e burimeve të shumta, në një pjesë të madhe të panjohura e të zbuluara prej tij në arkivat e Venedikut, studjuesi i njohur i Mesjetës shqiptare, Prof. Pëllumb Xhufi, evidenton rolin e luajtur në ngjarjet historike të atyre shekujve nga shqiptarët e Labërisë, të Himarës, të Delvinës e të Çamërisë. Fushata ushtarake, beteja e kryengritje shpesh herë të panjo- hura mbushin e pasurojnë njohuritë e deritashme për historinë e së ashtuquajturës "Shqipëri e Poshtme" në shek. XV-XVII. Por, në këtë libër, mbi bazën e burimeve dokumen- tare të cituara bollshëm, lexuesi do të njihet edhe me aspekte po aq interesante të organizimit administrativ, të veprimtarive ekonomike e tregtare, të lëvizjeve demografike, të strukturës sociale, të institucioneve juridike, të zhvillimeve kulturore e fetare të shoqërisë shqiptare në ekstremin jugor të saj, ku mbetën gjithnjë të forta lidhjet dhe shkëmbimet me shtetet italiane, në veçanti me Mbretërinë e Napolit e me Republikën e Venedikut.

Lista e librave të autorit Pellumb Xhufi

VOSKOPOJA DHE BOTA PERRETH - NJE HISTORI E DOKUMENTUAR

ARBERIT E JONIT

Cameria Veshtrim Historik Dhe Etnokulturor

VOSKOPOJA DHE BOTA PERRETH - NJE HISTORI E DOKUMENTUAR

ARBERIT E JONIT

Cameria Veshtrim Historik Dhe Etnokulturor