Një esse për jetën, artin dhe “humorin” e shqiptarëve para dhe pas vitit ‘90

Vangjush Saro’s 'Shqiperia ne dy kohe' offers a poignant exploration of Albania’s transformation over two distinct time periods. The narrative weaves personal stories with historical context, highlighting the impact of political and social changes on everyday life.

Shqiperia ne dy kohe

Romani rrëfen një përpjekje në grotesk të atyre që aspirojnë të shmangin ndotjen e mjedisit dhe zvetënimin shpirtëror, përndryshe tatëpjetën e shoqërisë njerëzore, si pasojë e arrogancës dhe etjes histerike për pushtet e pasuri të politikanëve e monopoleve. Z. Ndrio, një profesor në pension, pothuaj i vetmuar dhe patjetër i varfër, i përkushtohet mbrojtjes së mjedisit dhe kthimit të njerëzimit në ditët e tij më të mira, kur ende nuk ishte "dorëzuar" te zhurmat, plastika dhe kakofonia e elektronikës. Ai ka një ekip të vogël: Një "asistent", plak dede, që pret më kot për ndonjë shpërblim; dhe një zëdhënës, letrar delirant, që nuk duket asnjëherë andej, ngase e shkon tërë kohën me "artin" e të shkruarit. Ndonjëherë, "misionari" shihet edhe në shoqërinë e damave të cuditshme: kur një zonjë me prirje intelektuale që i vlerëson pasionet e tij, kur një pastruese me mendjen tek paraja dhe shtrati, dhe kur një grua në halle, që shet misra të pjekur tek qoshja e rrugës... Por ndërkaq, profesori i mirë është gjithnjë i braktisur nga elita dhe nga VIP-at... E megjithatë, ai hidhet pa reshtur nga aventura në aventurë “ për të ndryshuar” Shqipërinë, rajonin dhe Botën... Qëllimi i parë i tij është sensibilizimi i shoqërisë për degradimin ku po rrëshket; profesori zhvillon takime në shkolla dhe azile, në biznese, në TV, planifikon debate me zyrtarë të lartë, që nuk e qasin tek dera, tenton lidhje me organizata ndërkombëtare, që gjithashtu janë të pushtuara nga “Djalli”... Profesor Ndrio është një ëndërrimtar, një “luftëtar” që për shkak të rrethanave, bëhet grotesk me vepra që rëndom mbyllen në mënyrë zhgënjyese. Qasja groteske në këtë gjetje, është e garantuar.

Misioni I Z.ndrio

Fabula është një nga “stacionet” e autorit në rrugëtimin e tij letrar. Gjuha e pasur dhe e përzgjedhur dhe kërkimi artistik janë të vazhdueshëm, dilemat përzihen me gjetje interesante, autori kombinon rrëfimin gazmor dhe ironik me notat lirike; alegoria dhe nënkuptimet favorizojnë meditimin dhe i japin mundësi lexuesit të kërkoj vetë përfundimet dhe të shtyhet në interpretimet që variojnë. Libër për fëmijë, por kjo nuk do të thotë që penalizohen të rriturit të jenë lexues të saj.

E Dashur Dhelper

Novela gazmore “Djali që u bë tullumbace”, është një parodi për kohët moderne dhe jetën sendentare. Rrëfimi vizaton, për lexuesit e çdo moshe, disa ditë të çuditshme nga jeta e një fëmije, i cili është i dhënë me tepri pas kompjuterit dhe të ngrënit. Personazhi, Roni, të cilin llastimet e kanë çuar pothuaj në një botë tjetër,  fillon e ndjen ndryshime të papërfytyrueshme në veten e vet. Ai vë re se po shëndoshet, po fryhet, rënkon pareshtur; e megjithatë, gjithçka përqark i duket e ngrënshme. I habitur gjatë gjithë kohës, i gjendur midis realitetit dhe fantazisë, për më tepër në një ballafaqim me “modelin” e shtuar të obezit - llogaritari Poli, një krijim i imagjinatës së djalit -  Roni i vogël fillon të kuptojë se dikur duhet të ndalet… Novela ndjek linjën e tjetërsimit të personazhit qendror, gjithnjë në kërkim të gjumit dhe të qeseve me ëmbëlsira, deri në çastin që ai bëhet i ndërgjegjshëm se po i ndryshon jo vetëm trupi, por edhe humori. I përndjekur nga figura e sajuar e xhaxhi Polit - një gjetje që intrigon ngjarjet në novelë - djali i vogël ndjen nevojën për një jetë tjetër, në të cilën ai të jetë i çilruar nga mbipesha dhe pasionet kulinare. Finalja e noveles vjen natyrshem, si fundi i nje loje, në të cilën personazhi ishte gjendur sa për faj të tij, aq edhe si njëlloj viktime e jetës sedentare.

Djali Qe U Be Tullumbace

Fabulat, që kanë në themel një ndodhi tipike, një anekdotë, ku “protagonistët” janë në një raport konfliktual, grotesk, midis tyre, për arsye të “karakterit”, të sjelljes apo moralit të ndryshëm të tyre, dallohen edhe për mënyrën apo formën e shprehjes së moralit. Në to, qëndrimi i autorit ndaj “konfliktit” është i drejpërdrejtë, i shprehur në formën e sentencës moralizuese nga vetë autori. Në këto fabula, sentenca morale është thelbi, jo vetëm i brendisë, por edhe mjeti artistik që ftillon qëllimin dhe humorin e fabulës. Në këtë vëllim, mbizotërojnë fabulat, në qendër në qendër të cilave nuk është anekdota, si zakonisht;përparësor,është përshkrimi i një çasti konkret të natyrës, trilli i motit që zbulon edhe zgjidh raportet midis “personazheve” (zog, kafshë, gjethe); pësimet e tyre nga ky trill i natyrës, apo nga një gjendje e përftuar për shkaqe e motive të ndryshme, krijojnë edhe situatën komike.Në këto fabula, është në themelngjarja, situata, natyra;si të thuash, atoe “ndëshkojnë vesin” (mburrjen, mendjemadhësinë, etj.); morali këtu nuk shqiptohet fare, por nënkuptohet nga thurrja, përshkrimi i kësaj ndodhie që na rrëfen autori.

Gomar Apo Kaproll?

Dhelpra Shperblen Lepurin

“Trumcaku ftillon ferrën” titullohet libri i tij i ri, me rreth 30 fabula që iu drejtohen lexuesve të një spektri të gjerë. Autori e shikon këtë lloj si një mundësi ideale për të komunikuar me lexuesit në lidhje me deformimet që vërehen në jetën e përditshme. Fabulat e këtij libri flasin me lexuesin në një gjuhë jo thjeshtë vetëm alegorike, por hera-herës edhe përmes një lirizmi që përkon me disa nga karakteristikat e stilit të tij letrar. Ndër veçanësitë e librit “Trumca kuftillon ferrën”, është edhe përcjellja e fabulës përtej subjekteve e botës së kafshëve, tani edhe te sende e dukuri të ndryshme të jetës, që përmes vargjeve personalizohen duke hyrë në marrëdhënie varësie a sjelljeje me njëra-tjetrën.

Lista e librave të autorit Vangjush Saro

Shqiperia ne dy kohe

Misioni I Z.ndrio

E Dashur Dhelper

Djali Qe U Be Tullumbace

Gomar Apo Kaproll?

Dhelpra Shperblen Lepurin

Trumcaku Ftillon Ferren

Shqiperia ne dy kohe

Misioni I Z.ndrio

E Dashur Dhelper

Djali Qe U Be Tullumbace

Gomar Apo Kaproll?

Dhelpra Shperblen Lepurin

Trumcaku Ftillon Ferren